Odnaleziony w Kortowie symbol władzy wykonany z rogu jelenia
Osada nad jeziorem Kortowskim
Rdzeń nazwy Kortowo prawdopodobnie wywodzi się z terminu oznaczającego liniowe umocnienia budowane przez Prusów ze zwalonych drzew. W 1938 r. odkryto w Kortowie ślady koczowiska z okresu starszej epoki kamienia. Później odnajdowano ślady kultury staropruskiej i spalone szczątki. W XIX i XX w. odkryto dawne mogiły, w których szczątki były pochowane niezgodnie z pruskim ceremoniałem. Prawdopodobnie były to ofiary mordu lub walki z Krzyżakami.
Odnaleziony w Kortowie symbol władzy wykonany z rogu jelenia
Na zdjęciu przedmiot kultu wykonany z rogu jeleniego znaleziony w Kortowie, pozostałość po pierwotnych ludach. Źródło: Piechocki: „Czyściec zwany Kortau”

Toponimia
Skąd wzięła się nazwa Kortowo i co właściwie znaczy? Rdzeń nazwy Kort-, prawdopodobnie wywodzi się z terminu oznaczającego liniowe umocnienia budowane przez Prusów ze zwalonych drzew. Choć spotkać się można z tezą, że Kortau wywodzi się od słowa oznaczającego las lub zagajnik. Po raz pierwszy ta nazwa jest wzmiankowana w 1353 w dokumentach lokacyjnych Olsztyna. Tam ma formę Curtoege. Z kolei w Słowniku Elbląskim – średniowiecznym bardzo ważnym źródle języka pruskiego – pojawia się już człon korto-, jako „mały las, zagajnik” właśnie.

Pierwsze ślady
W czasie międzywojnia odkryto w Kortowie ślady koczowiska z okresu starszej epoki kamienia. Duże zagęszczenie takich pozostałości osad występowało na południowych i zachodnich brzegach jeziora Kortowskiego. Najstarsze znalezisko pochodzi sprzed ok. 7800 r. p.n.e. i jest to jakiś przedmiot wykonany z jeleniego rogu, będący symbolem władzy. W okolicy północnego brzegu jeziora odnaleziono w 1936 resztki osady oraz mogiły. Kolejne odnalezione ślady są już z V w. n.e i było to cmentarzysko z rozmaitymi formami grobów – groby urnowe, pogorzeliskowe, jamowe i liczne dary w nich zawarte. Odnalezione szczątki były spalone i należały do szesnastoletniej dziewczyny. Wg Leonharda Fromma (1887-1975), wschodniopruskiego popularyzatora odkryć archeologicznych, kortowskie groby były całkiem skromne, często pochowanym mężczyznom nie towarzyszyła żadna broń. Znaleziono również całkiem dobrze zachowaną osadę na dnie jeziora Starodworskiego.

Tajemnicze mogiły
Podczas prac mierniczych i wytyczania lokalizacji nowych budynków dla zachodniej i północnej części zakładu w Kortowie w latach 1898-1899 natrafiono na pojedyncze groby, w których było mnóstwo kości. Nie zwrócono szerszej uwagi na to znalezisko, lecz ustalono, że był to grób z późnego średniowiecza, do którego zostali po prostu wrzuceni prawdopodobnie mieszkańcy osad kortowskich. Podobny grób odkryto w latach 1940-1941 (a więc podczas drugiej wojny), dlatego niezbyt się skupiano na tych wydarzeniach. Co ważne, szczątki nie były w kurhanach, tylko w zasypanych grobach, złożone niezgodnie z pruskim ceremoniałem. Niestety dokumenty na ten temat przechowywane na uniwersytecie w Królewcu spłonęły w 1945. To nie ostatni raz, gdy zginą dokumenty dotyczące Kortowa. Hipotez jest wiele: być może Krzyżacy zabili osadników albo są to szczątki z późniejszych wieków. Jedno wiadomo na pewno: są to szczątki osób zabitych w walce lub po prostu zamordowanych. Ciekawie to rezonuje z poźniejszymi "świeższymi" odkryciami na terenie Kortowa

Czytaj dalej: Folwark

Bibliografia
Achremczyk, Stanisław (2012): Kortowo – od folwarku do uniwersyteckiego miasteczka, w: Mikrohistoria Kortowa. Konteksty – refleksje – narracje, red. Joanna Maria Garbula-Orzechowska. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 59-75.

Białuński, Grzegorz; Klimek, Robert (2013): Początki Olsztyna. Przewodnik archeologiczny. Olsztyn: Stowarzyszenie „Nasze Gady”.

Chłosta, Jan (2003): Ludzie Olsztyna, Olsztyn: Urząd Miasta Olsztyna

Kruk, Erwin (2003): Szkice z mazurskiego brulionu. Olsztyn: Mazurskie Towarzystwo Ewangelickie.

Piechocki, Stanisław (2014): Czyściec zwany Kortau. Nieznana historia. wyd. 2. Olsztyn: Książnica Polska.